NCERT कक्षा-9, पाठ-1, “भारतीवसन्तगीतिः” का अभ्यासSanskrit class 9 lesson 1 Bharti Vasantgeeti Abhyas (Exercise)

कक्षा-9 शेमुषी भाग-1

प्रथमः पाठः

भारतीवसन्तगीतिः
अभ्यासः
प्रश्नः – 1: एकपदेन उत्तरं लिखत-
(क) कविः कां सम्बोधयति?
उत्तरम् :- वाणीम् ।
(ख) कविः कां वादयितुं वाणीं प्रार्थयति?
उत्तरम् :- वीणाम् ।
(ग) कीदृशीं वीणां निनादायितुं प्राथयति?
उत्तरम् :- नवीनाम् ।
(घ) गीतिं कथं गातुं कथयति?
उत्तरम् :- मृदुम् ।
(ङ) सरसा रसालाः कदा लसन्ति?
उत्तरम् :- वसन्ते ।
प्रश्नः – 2 : अधोलिखितानां प्रश्नानामुत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत-
(क) कविः वाणीं किं कथयति ?
उत्तरम् :- कविः वाणीं वीणां निनादयितुं कथयति ।
(ख) वसन्ते किं भवति?
उत्तरम् :- वसन्ते सरसाः रसालाः लसन्ति काकलीनां कलापाः च विलसन्ति ।
(ग) सलिलं तव वीणाम् आकर्ण्य कथम् उच्छलेत् ?
उत्तरम् :- सलिलं तव वीणाम् आकर्ण्य कान्तसलीलम् उच्चलेत्।
(घ) कविः भगवतीं भारतीं कस्याः तीरे मधुमाधवीनां नतां पङ्क्तिम् अवलोक्य वीणां वादयितुं कथयति?
उत्तरम् :- कविः भगवतीं भारतीं यमुनायाः तीरे मधुमाधवीनां नतां पङ्क्तिम् अवलोक्य वीणां वादयितुं कथयति ।
प्रश्नः – 3. ‘क’ स्तम्भे पदानि, ‘ख’ स्तम्भे तेषां पर्यायपदानि दत्तानि । तानि चित्वा पदानां समक्षे लिखत
‘क’ स्तम्भः ‘ख’ स्तम्भः
(क) सरस्वती (1) तीरे
(ख) आम्रम् (2) अलीनाम्
(ग) पवनः (3) समीरः
(घ) तटे (4) वाणी
(ङ) भ्रमराणाम् (5) रसालः

उत्तरम् :- ‘क’ स्तम्भः ‘ख’ स्तम्भः

(क) सरस्वती = वाणी
(ख) आम्रम् = रसालः
(ग) पवनः = समीरः
(घ) तटे = तीरे
(ङ) भ्रमराणाम् = अलीनाम्

प्रश्नः – 4 :- अधोलिखितानि पदानि प्रयुज्य संस्कृतभाषया वाक्यरचनां कुरुत-
(क) निनादय (ख) मन्दमन्दम् (ग) मारुतः (घ) सलिलम् (ङ) सुमनः

उत्तरम् : प्रिय विद्यार्थियों परीक्षा की दृष्टि से यह प्रश्न आवश्यक नहीं है। इस प्रकार से पेपर में प्रश्न नहीं पूछे जाते हैं।

प्रश्नः – 5 : प्रथमश्लोकस्य आशयं हिन्दीभाषया आङ्ग्लभाषया वा लिखत!

उत्तरम् :- वसंत ऋतु में मधुर मंजरियों से पीले आम के वृक्षों की पंक्तियां सुशोभित हो रही हैं। उन वृक्षों पर आकर्षक आवाज करने वाली कोयलों के समूह रमणीय प्रतीत हो रहे हैं। इस दृश्य में कवि ने मां सरस्वती से वीणा बजाने की प्रार्थना की है।

प्रश्नः – 6 : अधोलिखितपदानां विलोमपदानि लिखत-

(क) कठोरम्
(ख) कटुः
(ग) शीघ्रम्
(घ) प्राचीनम्
(ङ) नीरसः

उत्तरम् :- पदानि = विलोमपदानि

(क) कठोरम् = मृदुम्
(ख) कटु = मधुर
(ग) शीघ्रम् = मन्दमन्दम्
(घ) प्राचीनम् = नवीनम्
(ङ) नीरसः = सरसः